پایه ی چهارم 1390

اهداف آموزش ریاضی در دوره ی ابتدایی


یک یادگیرنده مادام العمر سه ویژگی دارد :1- میل به یادگرفتن داشته باشد 2- ابزار یادگیری را بشناسد یعنی بداند که چگونه یاد بگیرد 3- دانش پایه را فرا گیرد.

با توجه به ویژگیهای فوق اهداف کلی آموزش ریاضی را در دوره ابتدائی می توان در سه حیطه بیان کرد:

1-اهداف دانشی : کسب دانستنیهای ضروری و پایه ای ریاضیات

2-اهداف مهارتی: کسب مهارتهای ضروری یا آموختن راه های یادگیری

3-اهداف نگرشی: میل و اعتقاد به کسب علم برای زندگی بهتر

حال به نظر شما درکلاس های ما بیشتر به روی کدام اهداف کار می شود

باید به نظر شما به روی کدام اهداف کار شود.

مهارت های در آموزش ریاضی در واقع ابزار و راه های یادگیری هستند و مهارت ها مجموعه ای از توانایی های هستند که پرورش آنها در دانش آموزان به منزله آموختن راه های یادگیری تلقی می شود

تمرکز آموزش ، امروزه به یادگیری مهارت ها است چرا که مطالب دانشی پس از گذر زمان دچار فراموشی می شود و وقتی با موقعیتی جدید روبرو می شوند قادر به حل مسئله و کسب دانش جدید نیستند

اگر دانش آموز در کسب این مهارت ها پیشرفت کند میل و اعتقاد آنان نیز به کسب علم بیشتر خواهد شد(نگرشی)

ارزش ویژی اهداف مهارتی ایجاد علاقمندی و کنجکاوی و تفکر و میل به دانستن است.

در آموزش ریاضی دوره ابتدایی مهارت های خاصی مورد تاکید است که این مهارت ها متعدد هستند اما آنچه مد نظر است عبارتند از :

1-تخمین یا تقریب عددی

از این مهارت ها دراکثر مفاهیم ریاضیات و به طور کسترده استفاده می شود بطور کلی درمباحث محاسباتی و عملیاتی و همچنین در کلیه مباحثی که به اندازه گیری مربوط می شود می توان این مهارت را مد نظر قرار داد.یکی از کاربردهای بسیار مهم این مهارت ، کاربرد تخمین در حل مسئله است . دربسیاری از مسئله ها استفاده از عددهای تقریبی راه حل مسئله را آشکار می کند و در بعضی نیز استفاده از تخمین به طور کامل به حل آن منجر می شود.

 

2-اندازه گیری:

درآموزش اندازه گیری طول ، حجم ، زمان ، جرم ، زاویه ، دما مطرح می شود این مهارت در زندگی روزمره کاربرد زیادی دارد. دانش آموز باید بتواند ابزار مناسب برای اندازه گیری را تشخیص دهد و انتخاب کند. استفاده از واحد های مناسب در اندازه گیری ها از دیگر بخش های این مهارت است.

3-استفاده از ابزار و تکنولوژی :

استفاده از ابزار یعنی استفاده درست و صحیح از ابزارها و وسایل مخصوص اندازه گیری که شامل ، ترازو ، خط کش ، نقاله ، گونیا ، پرگار ، مترو ..... برای اندازه گیری کمیت های مختلف بکار می رودو استفاده از تکنولوژی یعنی استفاده درست و به موقع از ماشین حساب و یارانه در یادگیری ریاضیات است . در این موارد لازم است نحوه صیحح و درست استفاده درست از آن ابزار به دانش آموز آموزش داد.

 

4-الکویابی ، پیش بینی و مدل سازی:

 

یکی از نقاط ضعف دانش آموزان ایرانی شرکت کننده در مطالعه تمیز ، عدم توانایی دانش آموزان در پاسخ گویی به سوالاتی بود که در آن از مهارت الگو یابی استفاده شده بود. دانش آموزان نمی توانستند رابطه بین عددها یا شکل ها را کشف کنند. مهارت الگویابی به دو دسته تقسیم می شود:1- الگوی عددی    2- الگوی هندسی       مثال الگوی عددی:.....21-13-8-5 در بعضی بازی و ریاضی ها الگوی هندسی مطرح شده است ص 25 ص 131

        می توان برای پروش این مهارت با استفاده از مکعب های کوئیزتر دانش آموزان مدل سازی کنند و دانش آموز  دیگر الگوی آن را پیش بینی کند که این نوع فعالیت به پروش خلاقیت دانش آموزان کمک زیادی میکند.

5-استفاده از نمودار ها و شهود هندسی:

توانائی تجزیه و تحلیل و تفسیر نمودار ها و نیز رسم نمودارها از مهارت های مورد نیاز در این دوره است ص 74 ریاضی چهارم

اما طبقه بندی و دسته بندی شکل های هندسی و ترکیب آنها برای ساختن شکل های جدید هندسی اولین قدم برای اجرای این حالت است (شهود هندسی ) این مهارت در کلاس چهارم بیشتر استفاده شده است ص 120  کتاب

انجام این فعالیت در کسب این مهارت کمک می کند تا در آموزش مساحت شکل های دانش آموزان بهتر و راحت تر بتوانند با کنار هم گذاشتن شکل ها ، شکل جدید بسازند.

6-کشف و استدلال:

استدلال ریاضی یکی از مهمترین بخش های تفکر ریاضی است. تفکر ریاضی بکارگیری مهارت های ریاضی برای درک ایده ها ، کشف روابط بین آنها و بدست آوردن نتایج و حل مسئله هایی است که با ریاضی سروکار دارند. به عبارت ساده تر مهارت استدلال توانایی دلیل آوردن درستی یا نادرستی گزاره ها یا نتایج است                                                                                                                                                                  

 7-   فرضیه سازی:

فرضیه سازی مهارت بسیارمهمی است که نیاز به آموزش دارد پس اولین بخش در این مهارت آموزش بیان کردن وتوضیح فرضیه هاست .و در مرحله ی دوم دانش آموز باید یاد بگیرد فرضیه ی خود را آزمون کند و درستی ونادرستی آنرا بررسی کند بنا بر این روشهای محاسباتی می توانند فرضیاتی باشند که دانش آموز می سازد

این مهارت در دروس هندسه  وروابط بین ضلعها –زاویه ها  و سایر اجزاءشکلهای هندسیمپل مثلث – چهار ضلعی ها-و غیره بسیار کار برد دارد.

              

         8 -شمارش:

این مهارت بیشتر در سالهای پیش از دبستان   و اول دبستان کاربرد دارد اما می توان آنها را تا  سالهای پایانی آموزش داد هدف از این مهارت  کسب توانایی در شمردن هر چیزی به وسیله ی دانش آموزان وبا راهبردهاو روشهای متفاوت است.

       9  - محاسبات عددی  و عملیات ذهنی :

بیشتر محتوای ریاضی در دوره ی ابتدایی به آموزش مفلهیم و روشهای محاسبات (چهار عمل اصلی)روی مجموعه ی اعداد حسابی- کسرها و اعداد اعشاری مربوط می شود که برای آموزش این مهارت در مرحله ی نخست باید به آموزش مفهوم پرداخت  و تکنیک ها را با تکیه بر مفاهیم به دست آورد.

        10-حل  مسئله :

حل مسائله نوعی از یادگیری پیچیده است .مسئله  و تلاش برای حل آن جزیئی از زندگی هر فرد است .تعلیم و تربیت باید دانش آموزان را برای برخورد با زندگی آینده آماده کند. فرایند برخورد با شرایط زندگی را حل مسئاله می نامند.مهارت حل مسائله نقطه ی تمرکز آموزش ریاضی است و بیشتر از سایر مهارت ها مورد تائکید می باشد و فراتر از تمام مهارت هاست.

در آموزش ریاضی دو دیدگاه  کلی برای حل مئله وجود دارد:

1-      رياضي درس بدهيم تا دانش آموزان مسئله حل كنند.

2-      رياضي را با حل مسله آموزش دهيم

که در مدارس ما بیشتر روش اول مد نظر است.که باید دیدگاه معلمان نسبت به روش دوم متمرکز شود. در تدریس ریاضی از طریق حل مساله نقطه ی شروع دنیای واقعی کودک است .یعنی مساله از دنیای واقعی انتخاب می شود و سپس به زبان ریاضی ترجمه می شود .این روش در واقع بازی کردن با مشکل است.یعنی موضوعات و مطالب یاد گرفتنی به صورت مساله یا مشکل مطرح می شود و یاد گیرندگان مجبورند به جست و جوی راه حل آن بپردازند.آرامش و اعتماد به نفس نتیجه ی یاد گرفتنهای  موفقیت آمیزی است  که بچه ها از بازی با موضوع به دست می  آورند

              تذکر:برای آموزش تمام مراحل تقسیم  می توان از حل مسئله کمک گرفت.

     مثال:      امروز علی برای صبحانه دو هشتم نان  و برای ناهار سه هشتم همان نان را خورد.حساب کنید چه   کسری از نان خورده شده است ؟

پس از تشخیص راه حل به روش مجسم و عملی به قاعده ی مورد نظر می رسند.

راهبردهای حل مساله:

یکی از مشکلات اصلی دانش آموزان عدم اقدام به حل مساله است. یعنی وقتی با یک مسله مواجه می شوند نمی دانند از کجا باید شروع کنند  و یا چگونه اقدام به حل آن نمایند. مدل جرج پولیا از یک طرف می تواند  الگویی برای شروع به دانش آموز بدهد.

الف) الگوی پولیا برای حل مساله :

هر کس  در ذهن خود فرایندی برای حل مساله طی می کند . سیر حل مکساله برای مسائل گوناگون متفاوت است اما جرج پولیا تلاش کرده است تا این سیر را به نوعی مدل سازی کند. الگوی چهار مرحله ای او به شکل زیر است.1- فهمیدن مسئله     2-طرح ریزی کردن   3-حل مسئله  4-نگاه به عقب

    1)   فهمیدن  مسئله:

فهمیدن مسئله یعنی تشخیص دادهها وخواسته های  مسئله ورتباط بین آنها. مسئله های پیچیده حل نمی شوند چون اغلب در فهم آنها مشکل داریم

2) طرح ریزی کردن:یعنی مسئله را از ابعاد مختلف ریاضی بررسی کنیم  یعنی این مسئله با کدامیکاز مباحث جبری یا هندسی و ... در ارتباط است  و چگونه می توان انرا مدل سازی کردو کدام روش برای حل آن مناسب تر است . در این مرحله ممکن است مجبور شویم به گام اول رفته واین رفت و برگشت تا رسیدن به یک راه حل مناسب ادامه  می یابد.

3) حل مسئله:در این مرحله نقشه ی طرح شده را به اجرا می گذاریم . اگر راهبرد مناسب را انتخاب کرده باشیم  ودر فهم مکسئله مشکلی نداشته باشیم  نقشه با موفقیت اجرا شده است و مسئله حل میشود  در غیر این صورت ممکن است به گام دوم  برویم و نقشه یا راهبرد  خود را عوض کنیم  و نیز هنگام حل مسئله شاید متوجه شویم  که هنوز قسمتهایی از مسئله را نفهمیده ایم  و یا در تشخیص داده ها یاخواسته ها اشتباه کرده ایم  و باید به گام اول برگردیم

4) نگاه به عقب: در گام آخر در صورتی که مسئله حل شده باشددر مورد منطقی بودن پاسخ  واینکه جواب به دست آمده همان خواسته ی مسئله است یا نه بررسی می کنیم(بیشتر دانش آموزان در مدارس این مرحله را اجرا نمی کنند و پس از حل مسئله به سراغ مسئله ی بعدی میروند)

ب) رسم شکل و مجسم کردن مسئله:

این راهبرد به طور طبیعی در ذهن دانش آموز پیش می آید و کشیدن شکل برای یک مسئله  اولین ایده ای است که به ذهن می آید بسیاری از مسالئ با کشیدن  یک شکل به راحتی حل می شوند و حتی نیازی به نوشتن عملیات نخواهند داشت.

ج)حل مسئله ی ساده تر :

گاهی مسئله پیچیدگیهایی دارد که نمی توان آن را به راحتی حل کرد اما وقتی مسئله را ساده می کنیم  یا مسئله حل میشود یا روش حل آن  ظاهر می شود وقتی مسئله در حالت ساده تر بررسی شد با یک الگو یابی می توان آنرا به حالت کلی  تعمیم داد. ساده کردن عددها و داده های یک مسئله نیز بخشی از این راهبرد است.

در آموزش مهارتها رعایت چند نکته باید مورد توجه قرار گیرد:

1)مهارتها را به دانش اموز باید به صورت مرحله به مرحله آموش داد تا کم کم در آن مهارت پیدا کند

2 )باید تفاوتها وتواناییهای فردی دانش اموزان را در نظر بگیریم بنا بر این نمی توان از همه انتظار یکسانی داشت

3)در فعالیتهایی که آموزش داده می شود  صبر و حوصله ی معلم  در رسیدن دانش آموزان به مهارت مورد نظر تاکید می شود .

4)در ابتدا تعداد کمی از دانشآموزان  مهارت مورد نظر رات کسب می کنند اما با گذشت زمان تعداد افراد بیشتر میشود.

5 )معلم آموزش را سریع انجام می دهد و مدت ز مان طولانی مطالب آموزش داده شده را  یاد آوری و تکرار می کند که باید این فعالیت بر عکس باشد یعنی آموزش با صبر ودر مدت طولانی انجام شود .

بهبود تدریس مفاهیم

یادگیری مفاهیم امری مادام العمر است  و راهنمایی دانش آموزان برای آموختن مفاهیم جدید بسیار مهم است .رعایت نکات زیر راهبردهای وموثری در آموزش مفاهیم می باشد.

1 )اهداف درس  را که از پیش آماده کرده ایم به دانش آموزان ارائه دهیم در اولین گام باید به طور صریح و روشن به دانش آموز گفت  که قرار است چه مطلبی را بیاموزد.

2)مفهوم جدید را باه آنچه دانش آموز از قبل می دانند پیوند دهید از طریق مقایسه  و مثال می توان به دانش آموز کمک کردتا اطلاعات جدید را با آنچه از قبل می دانند ربط  دهند.(مثال:برای جمع کسرها  با مخرج نامساوی باید با مقایسه ی کسرها با مخرج نا مساوی پیوند دهیم)

3)برای دانش آموزان مثالهای مختلف  مربوط به مفهوم جدید را تشریح کنید:استفاده از مثالهای مختلف شاگردان را قادر می سازد که مطالبی را که در یک مفهوم طبقه بندی میشود یا نمی شود  را از یکدیگر تمیز دهند.

4) یادگیری مفهوم را ارزیابی کنید تا زمانیکه مشخص نشده است که دانش آموزان تا چه حد مفهوم را یاد گرفته اند کار تدریس پایان نپذیرفته است. باید انتظار داشته باشیم  که دانش آموزان بتوانند انواع مثالهای مربوط به آن مفهوم را به کار گیرند.                                                                                                            

سرافراز باشید

+ نوشته شده در  جمعه بیست و نهم مهر 1390ساعت 23:30  توسط عابدینی و مومنی  |